2 Haziran 2026 – Yeni bir araştırma, Fırat Nehri’yle ilgili bilinenleri köklü bir şekilde değiştirdi. Bu çalışma, Fırat’ın tek bir kaynak yerine, milyonlarca yıl önce tektonik hareketlerle birleşen iki büyük antik nehrin, Paleo-Karasu ve Paleo-Murat’ın, birleşiminden oluştuğunu ortaya koydu. Yaklaşık 3 bin kilometre uzunluğundaki Fırat, daha önce düşünüldüğü gibi tek bir su yolundan evrilmemiştir.
Kıdemli sismik stratigrafi uzmanı Andrew Madof’un liderlik ettiği araştırma ekibi, Lübnan ile Türkiye arasında deniz tabanına gömülü eski nehir tortullarını 3D sismik veriler ve uydu görüntüleri kullanarak inceledi. Yapılan analizler, Paleo-Karasu ve Paleo-Murat’ın, 5,4 milyon yıl önce günümüz Türkiye ve Suriye topraklarından geçerek Akdeniz’e döküldüğünü gösteriyor. Bu iki antik nehrin su taşıma kapasiteleri ise günümüzdeki Nil Nehri’nden daha büyüktü.
Bölgedeki şiddetli depremler ve fay hareketleri, yaklaşık 3,6 milyon yıl önce bu nehirlerin yataklarını kaydırmaya başladı. Öncelikle Paleo-Murat’ın yönü değişti, ardından 800 bin yıl sonra Paleo-Karasu da tektonik etkilerle yön değiştirdi. Nihayetinde, 1,6 milyon yıl önce her iki nehir tamamen birleşerek güneydoğuya, Basra Körfezi’ne doğru akmaya başladı ve bu birleşimle birlikte Fırat Nehri ortaya çıkmış oldu.
Fırat ve Dicle nehirlerinin taşıdığı alüvyonlar, yaklaşık 6 bin yıl önce Mezopotamya’da geniş bir verimli alan oluşturdu. Bu su kaynakları, Sümerler ve Asurlular gibi medeniyetlerin yerleşik hayata geçmesini sağladı. Madof, bu araştırmanın, söz konusu nehirlerin eski konumlarının, insan türlerinin Afrika’dan çıkarak doğu Akdeniz üzerinden dünyaya yayılmasında kullandıkları göç rotalarını belirlediğini vurguladı. Madof’a göre, 3,6 milyon yıl önceki tektonik sarsıntılar yaşanmasaydı, bu nehirler Akdeniz’e akmaya devam edecek, Mezopotamya ise kurak bir çöl olarak kalacaktı. Böylece insanlık tarihini başlatan medeniyetler belki de hiç var olamayacaktı.
